Bơm tăng áp mà cứ mở vòi là chạy, khóa vòi là tắt, vài giây lại đóng ngắt một lần thì rất nhanh hỏng. Rơ le, tụ và động cơ đều chịu không nổi. Trong phần lớn trường hợp, lỗi nằm ở bình tích áp: bình quá nhỏ, hết khí hoặc thủng ruột. Bài này giải thích cấu tạo bình, cách tính dung tích và cách nạp khí cho đúng.
Bình tích áp dùng để làm gì?
Bình tích áp, tên tiếng Anh là pressure tank, là bình chứa sẵn một lượng nước có áp lực. Bình lắp trên đường ống đẩy của bơm và làm bốn việc:
- Giảm số lần bơm đóng ngắt: mở vòi nhỏ, rửa tay, xả bồn cầu thì nước lấy từ bình, bơm chưa cần chạy.
- Kéo dài tuổi thọ bơm: động cơ, rơ le và tụ hỏng chủ yếu vì khởi động quá nhiều lần.
- Giữ áp lực đều hơn: nước không tụt áp đột ngột mỗi khi bơm tắt.
- Giảm búa nước: khí trong bình hấp thụ cú đập khi bơm dừng hoặc van đóng nhanh.
Cấu tạo bình tích áp
Một bình tích áp thông thường gồm năm phần:
- Vỏ bình: thép sơn tĩnh điện hoặc inox. Vỏ inox bền hơn ở nơi ẩm, gần biển.
- Ruột hoặc màng cao su: thường bằng EPDM hoặc butyl, ngăn đôi bình thành hai khoang. Một bên chứa nước, một bên chứa khí nén.
- Van nạp khí: giống van lốp xe, nằm ở đầu bình phía khoang khí. Dùng để đo và bơm thêm khí.
- Cửa nước: đầu ren nối vào ống đẩy của bơm.
- Chân đế hoặc mặt đỡ: bình đứng có chân, bình nằm thường có mặt để đặt bơm lên trên.
Bình ruột và bình màng khác nhau thế nào?
Bình ruột có túi cao su nằm trong vỏ. Nước chỉ chứa trong túi, không chạm vỏ thép nên vỏ không gỉ. Ruột hỏng thì thay ruột mới, không phải bỏ cả bình.
Bình màng có tấm màng cao su cố định ở giữa. Nước chạm vào phần vỏ phía dưới, nên vỏ phải được phủ lớp chống gỉ. Màng thủng thường phải thay cả bình.
Bình tích áp hoạt động thế nào?
Khí nén trong bình làm việc như một chiếc lò xo. Khi bơm chạy, nước đi vào bình và ép khí co lại, áp lực tăng dần. Lên tới mức ngắt của rơ le thì bơm dừng.
Khi bạn mở vòi, khí giãn ra và đẩy nước trong bình ra ngoài. Áp lực tụt dần đến mức bật của rơ le thì bơm chạy lại. Khoảng nước bình đẩy ra giữa hai lần bơm chạy gọi là lượng nước dùng được.
Các loại bình tích áp thường gặp
| Cách chia | Các loại | Ghi chú |
|---|---|---|
| Vật liệu vỏ | Thép sơn, inox | Inox dùng cho nơi ẩm, nước sạch cần giữ vệ sinh |
| Kiểu ngăn | Ruột thay được, màng cố định | Ruột thay được dễ sửa hơn |
| Dáng bình | Đứng, nằm | Bình nằm hay đi kèm bơm gia đình đặt trên mặt |
| Dung tích | Bình nhỏ vài lít đến 24 lít; bình 50–100 lít; bình từ vài trăm lít trở lên | Bình nhỏ hay đi với bơm biến tần, bình lớn cho tòa nhà |
Cách chọn dung tích bình tích áp
Bình càng to thì bơm càng ít khởi động, nhưng tốn chỗ và tốn tiền. Cách tính dưới đây giúp chọn vừa đủ cho bơm dùng rơ le áp.
Bước 1: Lấy ba con số
- Lưu lượng bơm, tính bằng lít/phút.
- Áp bật của rơ le, tức lúc bơm bắt đầu chạy.
- Áp ngắt của rơ le, tức lúc bơm dừng.
Bước 2: Tính hệ số nước dùng được
Hệ số = (áp ngắt − áp bật) ÷ (áp ngắt + 1). Áp tính bằng bar, đọc trên đồng hồ. Con số 1 cộng thêm là áp khí quyển.
| Áp bật – áp ngắt | Hệ số nước dùng được |
|---|---|
| 1.5 – 3 bar | 0.375 |
| 2 – 3.5 bar | 0.33 |
| 2.5 – 4 bar | 0.30 |
| 3 – 4.5 bar | 0.27 |
Nhìn bảng sẽ thấy: rơ le cài áp càng cao thì cùng một bình lại chứa được ít nước hơn.
Bước 3: Tính dung tích bình
Lượng nước cần chứa lấy bằng lưu lượng bơm nhân với thời gian chạy tối thiểu mỗi lần. Với bơm gia đình, cho bơm chạy ít nhất khoảng 1 phút mỗi lần là hợp lý. Dung tích bình bằng lượng nước cần chứa chia cho hệ số.
Ví dụ: bơm 30 lít/phút, rơ le bật 1.5 bar, ngắt 3 bar. Hệ số là 0.375. Lượng nước cần chứa là 30 lít. Dung tích bình = 30 ÷ 0.375 = 80 lít, chọn bình 80 hoặc 100 lít.
Áp làm việc tối đa ghi trên bình phải cao hơn áp ngắt của rơ le, có dư một khoảng an toàn.
Bơm tăng áp biến tần cần bình bao nhiêu?
Biến tần tự giữ áp bằng cách đổi tốc độ, nên không cần bình to. Bình nhỏ chỉ để bù rò rỉ và tránh bơm khởi động liên tục khi dùng rất ít nước. Nhiều dòng như Beluno MHI đã lắp sẵn bình theo đúng thiết kế của hãng. Xem thêm bài bơm tăng áp biến tần.
Cách cài áp nạp khí cho bình tích áp
Bình mua về đã nạp sẵn khí từ nhà máy, nhưng mức này hiếm khi khớp với rơ le của bạn. Làm theo các bước sau:
- Ngắt điện bơm.
- Mở vòi gần bình cho xả hết nước trong bình. Áp khí chỉ đo đúng khi bình không còn nước.
- Dùng đồng hồ đo áp lốp đo ở van nạp khí.
- Chỉnh áp khí thấp hơn áp bật của rơ le khoảng 0.2 bar. Ví dụ rơ le bật ở 1.5 bar thì nạp khí 1.3 bar.
- Thiếu thì bơm thêm bằng bơm xe hoặc máy nén khí nhỏ, thừa thì nhấn lõi van xả bớt.
- Đóng vòi, cấp điện cho bơm chạy lại.
Với bơm biến tần, áp nạp khí thường để khoảng 70% áp cài đặt. Nên làm theo hướng dẫn của hãng bơm. Khí thấm dần qua cao su, nên kiểm tra lại khoảng 6 tháng một lần.
Dấu hiệu bình tích áp có vấn đề
- Bơm đóng ngắt liên tục, vừa mở vòi là bơm chạy ngay.
- Kim đồng hồ áp nhảy lên xuống rất nhanh.
- Gõ vào thân bình nghe đặc từ trên xuống dưới: bình đầy nước, đã mất khí.
- Nhấn lõi van nạp khí thấy nước phun ra: ruột hoặc màng đã thủng.
- Vỏ bình gỉ, rỉ nước ở chân hoặc mối hàn.
Mất khí thì nạp lại theo cách ở trên. Thủng ruột thì thay ruột, thủng màng thì thay bình.
Lưu ý khi lắp bình tích áp
- Lắp bình gần bơm, trên đường đẩy, sau van một chiều.
- Nên có van khóa trước bình để tháo ra kiểm tra mà không phải xả cả hệ thống.
- Bình đứng thì van nạp khí nằm phía trên, dễ thao tác.
- Tránh đặt bình nơi nắng chiếu trực tiếp, cao su nhanh lão hóa.
- Đặt rơ le áp và đồng hồ gần bình để đọc áp cho chính xác.
Xem thêm những lưu ý khi sử dụng máy bơm công nghiệp.
Câu hỏi thường gặp về bình tích áp
Chọn bình to hơn mức tính có sao không?
Không hại bơm, bơm còn ít đóng ngắt hơn. Chỉ tốn thêm tiền mua bình và chỗ đặt.
Bao lâu phải thay ruột bình?
Tùy chất lượng cao su và chất lượng nước, thường vài năm. Cứ thấy nước ra ở van khí là phải thay.
Bơm tăng áp có bắt buộc phải có bình không?
Bơm dùng rơ le áp thì gần như bắt buộc, nếu không bơm sẽ đóng ngắt liên tục. Bơm biến tần vẫn nên có bình nhỏ.
Tư vấn chọn bơm tăng áp kèm bình
Bạn đang chọn bơm tăng áp và chưa biết nên đi kèm bình bao nhiêu lít? Gọi 0379.84.85.24 (Trần Ninh) hoặc nhắn Zalo số này. Gửi kèm số tầng, số vòi và loại bơm đang dùng, chúng tôi tính giúp.
Xem các mẫu bơm có sẵn bình tại danh mục bơm tăng áp.
